Ciśnienie rozkurczowe — rano

Czym jest ciśnienie rozkurczowe

Ciśnienie tętnicze wyrażane jest dwoma liczbami, np. 120/80 mmHg. Górna liczba — skurczowe — wskazuje ciśnienie w tętnicach podczas skurczu serca i wyrzutu krwi. Dolna liczba — rozkurczowe — wskazuje ciśnienie w tętnicach podczas fazy rozkurczu serca, między uderzeniami, gdy serce ponownie napełnia się krwią.

Ciśnienie rozkurczowe odzwierciedla elastyczność naczyń krwionośnych i obwodowy opór naczyniowy. U młodych osób podwyższone ciśnienie rozkurczowe zdarza się niekiedy częściej niż podwyższone ciśnienie skurczowe — zwłaszcza u mężczyzn poniżej 50. roku życia. U osób starszych, gdy tętnice stają się sztywniejsze, częściej wzrasta ciśnienie skurczowe.

Poranne ciśnienie rozkurczowe mierzy się krótko po przebudzeniu, przed kawą lub lekami, w spokojnej pozycji siedzącej, po 5 minutach odpoczynku. Rano organizm naturalnie podwyższa ciśnienie tętnicze, aby przygotować się na aktywny dzień — zjawisko to nosi nazwę porannego wzrostu ciśnienia (morning surge). Pomiar domowy rano jest szczególnie wartościowy, ponieważ ujawnia rzeczywiste ciśnienie bez efektu „białego fartucha" obserwowanego w warunkach klinicznych.

Wartości referencyjne

Prawidłowe ciśnienie rozkurczowe: 60–84 mmHg. Zakres optymalny: 60–79 mmHg.

• Poniżej 60 mmHg — niskie (niedociśnienie), może powodować zawroty głowy
• 60–79 mmHg — optymalne
• 80–84 mmHg — wysoko-prawidłowe, zalecana obserwacja
• 85–89 mmHg — wysoko-prawidłowe (stan przednadciśnieniowy według niektórych wytycznych)
• 90 mmHg i powyżej — podwyższone, zalecana konsultacja lekarska

Ważne: wartości progowe dla pomiarów domowych są nieco niższe niż wartości kliniczne. Zaleca się obliczanie średniej z dwóch pomiarów w odstępie 1 minuty, mierzenie na obu ramionach przynajmniej raz i używanie zwalidowanego urządzenia nadgarstkowego lub ramiennego.

Dlaczego poranne ciśnienie rozkurczowe może być podwyższone

Podwyższone poranne ciśnienie rozkurczowe może mieć kilka przyczyn, o których warto porozmawiać z lekarzem:

Nadciśnienie samoistne (pierwotne). Najczęstsza przyczyna — przewlekle podwyższone ciśnienie tętnicze bez jednej wyraźnej przyczyny organicznej. Związane z wiekiem, predyspozycją genetyczną, nadmiernym spożyciem soli, otyłością i siedzącym trybem życia.

Niewystarczające lub źle rozłożone w czasie działanie leków. Jeśli przyjmujesz leki hipotensyjne, ale poranne ciśnienie nadal jest wysokie, może to oznaczać, że dawka lub pora przyjmowania leku nie odpowiada Twojemu profilowi ciśnieniowemu.

Bezdech senny. Nocne przerwy w oddychaniu wywołują powtarzające się reakcje stresowe, które podwyższają ciśnienie tętnicze nawet po przebudzeniu. Bezdech senny jest ważną przyczyną nadciśnienia wtórnego.

Poranna reakcja stresowa. Nagłe przebudzenie, poranny niepokój i substancje stymulujące (kawa, napoje energetyczne) mogą chwilowo podwyższyć ciśnienie rozkurczowe.

Nadciśnienie wtórne. Choroby nerek, hiperaldosteronizm, zaburzenia tarczycy — rzadsze, lecz możliwe przyczyny, które lekarz ocenia w opornych postaciach nadciśnienia.

Dlaczego poranne ciśnienie rozkurczowe może być niskie

Niskie poranne ciśnienie rozkurczowe (< 60 mmHg) może mieć następujące przyczyny:

Odwodnienie. W ciągu nocy tracimy płyny — niewystarczające nawodnienie lub upał mogą obniżyć poranne ciśnienie.

Zbyt silne działanie leków hipotensyjnych. Jeśli lek działa zbyt mocno lub nieproporcjonalnie obniża ciśnienie rozkurczowe, lekarz może rozważyć zmianę dawki lub preparatu.

Dysfunkcja autonomicznego układu nerwowego. Gdy regulacja napięcia naczyniowego jest zaburzona, może wystąpić hipotensja ortostatyczna — ciśnienie spada przy zmianie pozycji ciała.

Niewydolność serca lub znacznie obniżona funkcja serca. Rzadsza przyczyna, jednak bardzo niskie ciśnienie rozkurczowe (< 50 mmHg) wraz z objawami wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.

Co zrobić dalej

Jeśli poranne ciśnienie rozkurczowe regularnie przekracza 85 mmHg lub spada poniżej 60 mmHg z objawami, porozmawiaj z lekarzem. Zaleca się prowadzenie domowego dziennika ciśnienia — mierz każdego ranka o tej samej porze, w tej samej pozycji, odnotowując dwie wartości i puls.

Główne czynniki stylu życia wspierające prawidłowe ciśnienie: ograniczenie soli (do 5 g dziennie), regularna aerobowa aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności (30 min. przez większość dni), utrzymanie prawidłowej masy ciała, umiarkowane spożycie alkoholu i wystarczająca ilość snu. Spanie poniżej 6 godzin może skutkować przeciętnie wyższym ciśnieniem tętniczym w ciągu dnia.

Obserwacja w czasie

Średnia tygodniowa jest bardziej miarodajna niż pojedynczy pomiar, dlatego zaleca się codzienne mierzenie przez co najmniej 7–14 dni przed wizytą u lekarza. Przydatne jest również monitorowanie: ciśnienia skurczowego, pulsu i zmian masy ciała. W przypadku przyjmowania leków lekarz często poprosi o tygodniowy dziennik w celu oceny skuteczności leczenia.

Warto zaznaczyć, że porównanie porannych i wieczornych pomiarów ciśnienia dostarcza dodatkowych informacji — normalnie wieczorne ciśnienie jest nieco niższe niż poranne.

Pytania do lekarza

1. Czy mój poziom porannego ciśnienia rozkurczowego wymaga leczenia, czy tylko obserwacji? 2. Czy moje pomiary domowe różnią się od wartości klinicznych i co ta różnica oznacza? 3. Czy jakość mojego snu lub nocne oddychanie mogą wpływać na moje poranne ciśnienie? 4. Przy jakim poziomie ciśnienia rozkurczowego zalecałby Pan/Pani rozpoczęcie lub zmianę leczenia? 5. Czy należy zbadać funkcję nerek lub inne wskaźniki w poszukiwaniu wtórnej przyczyny nadciśnienia?