Witamina B1 (tiamina): przewodnik po badaniu krwi

Czym jest witamina B1

Witamina B1, znana również jako tiamina, to witamina rozpuszczalna w wodzie, niezbędna do metabolizmu węglowodanów i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. Bierze udział w produkcji energii z pożywienia — bez tiaminy organizm nie jest w stanie efektywnie przekształcać glukozy w energię.

Tiaminę dostarczamy z pożywieniem: produktami pełnoziarnistymi, wieprzowiną, roślinami strączkowymi, nasionami i orzechami. Witamina B1 nie jest magazynowana w dużych ilościach w organizmie, dlatego ważne jest jej regularne spożywanie z dietą.

W badaniu krwi tiamina jest mierzona we krwi pełnej (nie tylko w surowicy), ponieważ większość tiaminy znajduje się w erytrocytach.

Wartości referencyjne

Typowe wartości referencyjne dla witaminy B1 we krwi wynoszą 70–180 nmol/L. Normy laboratoryjne mogą się różnić w zależności od stosowanej metody, dlatego zawsze należy porównywać wynik z wartościami referencyjnymi konkretnego laboratorium.

Wartość poniżej 70 nmol/L wskazuje na możliwy niedobór, który może mieć znaczenie kliniczne.

Dlaczego witamina B1 może być podwyższona

Podwyższone stężenie witaminy B1 we krwi jest rzadkie i zazwyczaj nie budzi niepokoju klinicznego. Ponieważ tiamina jest rozpuszczalna w wodzie, jej nadmiar jest zwykle wydalany przez nerki.

Wysokie stężenia mogą być obserwowane przy stosowaniu suplementów B1 w dużych dawkach lub preparatów multiwitaminowych. Upośledzona czynność nerek może spowalniać wydalanie tiaminy i prowadzić do wyższych wartości.

Dlaczego witamina B1 może być obniżona

Najczęstszymi przyczynami niskiego stężenia witaminy B1 są niedostateczne odżywianie i zwiększone zużycie. Spożywanie alkoholu jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka — alkohol zaburza wchłanianie tiaminy w jelitach i zwiększa jej wydalanie.

Inne przyczyny to: niezbilansowana dieta (zwłaszcza oparta na białym ryżu), przewlekłe zaburzenia trawienia, długotrwałe stosowanie diuretyków (zwiększają wydalanie tiaminy z moczem), cukrzyca (zwiększone zużycie tiaminy) oraz niewydolność serca.

Ciężki niedobór B1 może powodować chorobę beri-beri (postać sercową i neurologiczną) lub encefalopatię Wernickego — ostry zespół neurologiczny najczęściej związany z alkoholizmem.

Co zrobić dalej

Jeśli stężenie witaminy B1 jest niskie, omów z lekarzem możliwe przyczyny. Może zostać zalecone przejrzenie diety i włączenie większej ilości produktów bogatych w tiaminę: pieczywa pełnoziarnistego, roślin strączkowych, wieprzowiny i nasion słonecznika.

Jeśli regularnie spożywasz alkohol, jest to ważna informacja dla lekarza. Lekarz może zalecić suplementację tiaminą i obserwację objawów neurologicznych.

Jeśli przyjmujesz diuretyki, może być konieczna dodatkowa ocena poziomu witaminy B1.

Monitorowanie w czasie

Witamina B1 nie jest badana rutynowo — zlecana jest najczęściej przy określonych wskazaniach: objawach neurologicznych, wywiadzie w kierunku spożywania alkoholu, niewydolności serca lub niewyjaśnionym zmęczeniu.

W przypadku stwierdzenia niedoboru, ponowne badanie ma sens po 1–2 miesiącach od rozpoczęcia leczenia lub zmodyfikowania diety. Przydatne markery do jednoczesnej oceny: B12, kwas foliowy, magnez.

Pytania do lekarza

1. Czy mój poziom B1 wskazuje na klinicznie istotny niedobór? 2. Czy mój styl życia lub przyjmowane leki mogą przyczyniać się do niedoboru B1? 3. Czy należy zbadać inne witaminy z grupy B? 4. Jak długo powinienem/powinnam przyjmować suplementy, jeśli są potrzebne? 5. Czy moje objawy mogą być związane z niedoborem tiaminy?